1. jul 2026.
Kod spomen-ploče žrtvama, etnografkinja Ana Seke održala je kratko predavanje o istoriji i deportaciji Jevreja Malog Iđoša.
Na jevrejskom groblju, predstavnici istorijskih crkava i prisutni su se zajedno molili za žrtve Holokausta. Prvo se žrtava sećao Tibor Žunji, katolički sveštenik iz Srbobrana, zatim Marta Dolinski, luteranski, i Atila Oros, reformatski duhovnici, te na kraju Robert Kovač, koordinator kancelarije Jevrejske opštine Subotica.
„Ovaj ogromni gubitak tokom progona Jevreja u Drugom svetskom ratu, rezultirao je da i ovo naselje ostane bez vrednih ljudi. Danas se sećeamo tog gubitka. Sećanje je dužnost živih. Ovo je bolan zadatak, ali to činimo i radi toga da se tako nešto nikada, ni nama, ni drugima, nigde u svetu ne bi ponovilo.” – rekao je Robert Kovač.
Sećanje na žrtve se nastavilo u prostorijama biblioteke u okviru prigodne konferencije. Govoreći o svakodnevnom životu, etnografkinja Ana Seke je rekla da je 1944. godine u Malom Iđošu živelo 145 Jevreja.
„Duga tradicija je prekinuta, jer su prvi jevrejski stanovnici došli ovde 1787. godine. Oni su zapravo bili trgovci i naselili su se ovde. Nestali su. Ne samo kao geografska karakteristika Malog Iđoša, već, kao što znamo, gotovo da ih nije ostalo nigde na ovom području… Samo dvoje se vratilo.”
Komemoracija je bila fokusirana na nekadašnju Jevrejsku opštinu Mali Iđoš, na njihov svakodnevni život i njihovu mudrost, a predstavljeni su i dokumenti o njima. Rečeno je da je lokalna zajednica, Opština Mali Iđoš očistila jevrejsko groblje, koje je decenijama bilo zapušteno.
„Godine 2002, ispred, na obodu groblja, izgrađen je zid od cigle. Nakon toga, Gabor Virag stariji je oko 2008. godine tražio da se spomen-ploča renovira, što se vidi na samoj spomen-ploči. Oko 2009. godine počelo je i uređenje parka, a zatim je groblje postalo privatno vlasništvo, vlasništvo Jevrejske opštine Subotica” – objasnio je Ištvan Šandor, zamenik predsednika opštine Mali Iđoš.
Na komemoraciji, Ana Seke je rekla da je fotografisala nadgrobne spomenike na jevrejskom groblju krajem 1990-ih i da je od tih uvećanih fotografija napravljena prigodna izložba. Zatim je govorila o zanimljivim trenucima u životu Jevreja u Malom Iđošu i njihovom odnosu sa lokalnim mađarskim stanovništvom.
Izvor: pannonrtv